Home » Drama nedir, Ne değildir ?

Dr. Pedagog Yeşim Kesgül SERCAN* ile yapılan röportajı olduğu gibi yayınlıyoruz. İnternet üzerinden pek çok kaynak mevcut elbette ama yazılanların içerisinde okuyucuyu yormayacak, kısa ve yalın, anlatımı derli toplu bu yazı ile açıklamak daha kolay olacağını düşünüyoruz…

Buyurun Dramaya… (Teşekkürler, Sayın Dr.Pedagog Yeşim Kesgül SERCAN)

“Yaratıcı Drama nedir?” sorusunu yanıtlayabilir miyiz? 
Burada İnci San’ın yaratıcı drama tanımını tekrarlayarak başlamak istiyorum. “Yaratıcı drama, doğaçlama, rol oynama gibi tiyatro ya da drama tekniklerinden yararlanılarak, grup çalışması içindeki bireylerin bir yaşantıyı, bir olayı, bir fikri, kimi zaman soyut bir kavramı ya da bir davranışı, eski bilişsel örüntülerin yeniden düzenlenmesi yoluyla ve gözlem, deneyim, duygu ve yaşantıların gözden geçirildiği ‘oyunsu’ süreçlerde anlamlandırması, canlandırmasıdır.”
Yaratıcı drama kişinin kendini ifade ederken tüm yaratıcılığını kullandığı bir süreçtir. Burada önceden yapılandırılmamış ifadeler kendiliğinden ve doğal olarak ortaya çıkar.

Yaratıcılık; çok kabaca, olaylara, nesnelere alışılmadık farklı bir gözle bakabilme, yeni ve orijinal sonuçlar üretebilme şeklinde tanımlanabilir. Drama dendiğinde de ilk aklımıza gelen çoğunlukla ‘tiyatro’ olmaktadır. Hal böyle olunca da sanırım tiyatro yaratmak gibi bir sonuç çıkarılıyor çoğunlukla. Ne dersin, yaratıcı drama bir tiyatro oyunu sahnelemek gibi bir şey midir?
Yaratıcı Drama ve tiyatro birbirini besleyen kavramlardır. İkisi arasında mutlaka temel bir farklılık belirtmek gerekirse şöyle söylenebilir:
Tiyatroda görünen yani sahnelenen ürünün estetiği, görsel yönü ön plana çıkarken, yaratıcı dramada sürecin nasıl geliştiği, bireye ve gruba nasıl bir yarar sağladığı, grup üyelerinin neler hissettikleri öne çıkar.
Tiyatro seyirciye, yaratıcı drama ise oyuncunun kendisine yönelik bir çalışmadır. Tiyatro yapan çocuk da onaylandığı ve bir ürün çıkardığı için kendisini iyi hisseder, ancak tiyatroda çocuk merkeze seyirciyi koyar, yaratıcı dramada ise aslolan bireyin kendisini iyi hissetmesi ve grupla uyum içinde olmasıdır.

Ben biraz daha ileri gideceğim çocuğunu tiyatro aşkına getiren sonunda bir “temsil” ve önemli roller bekleyenler de oluyor mu?
Yaratıcı Drama çok yeni bir kavram. Çocuklarını yaratıcı drama çalışmalarına yönlendiren anne babalar en iyi ihtimalle çocukluklarında okuma bayramında sahneye çıkmışlar. Ama çocuklarının iyi bir drama eğitimi almasını istemekteler ve bu çalışmanın çocuklarına özellikle güven ve grup içi iletişim konusunda ne gibi faydalar sağlayacağının bilincindeler. İlk karşılaşmada yaratıcı dramanın ne olup ne olmadığını ayrıntılarıyla konuştuğumuz için beklentiler bir şekilde netleşiyor.

Peki ayırt edici olanlar nelerdir?
Öncelikle yaratıcı drama tiyatro yapmak ya da oyunculuk değildir.
Tabii ki tiyatro formlarından da yararlanılmaktadır ancak başka bir yetişkin tarafından yapılandırılmamıştır. Yaratıcı drama çalışmalarının hedefi çocuktaki yaratıcılığın ortaya çıkması, kendisini doğal olarak ifade edebileceği ortamların sağlanmasıdır. Bu nedenle de çocukta yaratıcılığı geliştiren en etkili araçlardan biridir. Çocuk oyunlarının temelini oluşturan yaratıcı dramanın en önemli özelliği doğal olmasıdır. Genellikle bu çalışmaların sonucunda bir ürün beklenmez, sahne ve seyirci yoktur.
Yaratıcı Drama etkinliklerine katılan çocuklar bu etkinlikler sırasında başka bir kişi olmazlar, bir başkasının yerine geçer onu canlandırırlar. Bu esnada çocuklar kendilerini canlandırdıkları karakterin yerine koyup onun gibi düşünmeye, hissetmeye ve davranmaya çalışırlar. Aslında empati kurmaya çalışmak gibi bir şey de diyebiliriz.

Yaratıcı dramada yönetmen ya da öğretmen rolünde biri var mıdır ya da grup yöneticisi mi demeliyiz. Belki hemen şunu da sormalıyım yaratıcı drama çalışmaları bireysel olarak yapılabilir mi yoksa bu doğasına mı aykırıdır? 
Tabii ki grubu yönlendiren biri varolmalı aksi halde çocukların herhangi bir yerde bir araya gelip bir oyun kurmasından farkı kalmazdı ancak bu kişi yönetmen ya da öğretmen gibi belli bir senaryonun uygulayıcısı değildir. Yaratıcı drama çalışmalarının uygulayıcısına drama öğretmeni yerine drama lideri demek daha doğru olur. Lider, grubu ve üyeleri rol oynamaları konusunda zorlamaz, onlara rehberlik yapar.
Yaratıcı drama çalışmalarının bireysel olarak yapılması mümkün değildir. Yaratıcı dramanın temel hedefleri arasında yer alan sosyalleşme ve grupla uyum ancak grup çalışması ile mümkündür. 3-4 kişilik gruplarla da bu çalışmanın yapılması anlamlı olmamaktadır. Uygulamalarda eşleme çalışmaları sırasında çocuğun mümkün olduğunca farklı kişilerle çalışmalar yapması onun sosyalleşmesi, iletişim becerilerinin gelişmesi ve gruba uyum sağlaması açısından çok önemlidir.

Herkes drama lideri olabilir mi ya da drama lideri olacak kişide aranan özellikler nelerdir?
Tiyatro deneyimi olan ve yaratıcı drama liderlik eğitimi almış olan herkesin drama lideri olması mümkün. Ancak yaratıcı drama konusunda bilgi sahibi olmak tek başına yeterli değil, aynı zamanda çocuğu da çok iyi tanımak gerekir.

Benzer şekilde katılımcılarda olması gereken özellikler var mıdır?
Yaratıcı drama gruplarına katılmak için 4 yaş ve üzerinde olmak yeterli.

Grubun ve liderin özelliklerinden söz ettik geriye bir tek mekan kalıyor. Sanırım uygun bir mekan, grup ve liderden başka bir gereksinim yok. O halde nasıl bir mekan olmalı?
Çocuğun sesini ve vücudunu çevreyi rahatsız etmeden ve kendisine zarar vermeden kullanacağı bir mekâna ihtiyaç vardır. Alanın çevreden izole bir alan olması gerekmektedir. Katılımcı çocukların, anne babalarıyla birlikte olmaması, göz teması kurmaması gerekir. Bu, çocukların kendilerini rahat ve özgür hissetmeleri açısından da önem taşır.

Yaratıcı dramada bir senaryo var mıdır ya da nasıl oluşur?
Evet bir senaryo vardır ancak bu alıştığımız gibi yapılandırılmış bir metin değildir. Senaryo, yaratıcı drama çalışmaları ‘esnasında’ doğaçlama yoluyla ortaya çıkar. Geniş bir çerçeve çizilir, çocukların özgür düşünmesine olanak tanınır, ancak sakıncalı bazı kavramlara yer verilmemeye çalışılır. Örneğin ölüm, şiddet gibi konularda sınırlamalar getirilir. Bir de her çocuğun senaryoda mümkün olduğunca eşit görev almasını sağlamak gerekir.

Yaratıcı drama etkinlikleri hangi yaşlarda yapılabilir böyle bir sınırlama var mıdır? 
Aslında her yaştan kişilerin katılımına açıktır ama en verimli olduğu yaşlar 4-14 arası olarak düşünülebilir.

Neden 4-14 arası. Daha küçüklerle bu tip yarı yapılandırılmış bir çalışmanın hatta kolektif bir çalışmanın sürdürülmesi kolay değildir bunu anlıyorum da 14 üstü niye uygun değil?
14 yaş üstü duygularını açık ve net ifade etmede zorluk yaşayabiliyor. Bunda ergenlik döneminin de etkisi büyüktür. Ayrıca bu yaşlarda yaratıcı dramadan çok, tiyatro baskın hale geliyor. Çünkü genç bireyler sahneleme çalışmalarını daha çok önemser hale geliyorlar, daha çok seyirci tarafından onaylanmak istiyorlar.

Biraz önce “grubu yönlendiren biri olmazsa çocuk oyunundan farkı kalmaz” dedin. Bu cümle bana yaratıcı drama ve oyun ilişkisini düşündürttü. Benzerlikleri nelerdir, farkları nelerdir…
Çocuk oyunu tümüyle kontrolsüzdür buna karşılık yaratıcı dramanın bir amacı vardır. Aynı zamanda hissedilmeyen sınırları da vardır. Çocuk oyunu sırasında çocuklar birden şiddete başvurabilir, yaratıcı dramada bu durum kontrol altındadır. Çocukların birbirini üzmesi, rencide etmesi, şiddete başvurması da benzer şekilde kontrol altında tutulmalıdır.

Bildiğim kadarıyla yaratıcı drama çalışmaları sırasında farklı uygulamalar olabiliyor biraz bunlardan söz edebilir miyiz?


Evet üç farklı tip çalışma vardır:
Isınma çalışmaları: Bu çalışmalarda amaç duyuların kullanılmasını sağlamaktır, burada duyuların kullanılmasına yönelik çalışmalar yapılır. Gözlem yetisini geliştirmeye yönelik alıştırmalar, bedensel ve dokunmaya yönelik alıştırmalar, güven ve uyum kazandırmaya yönelik kurallı oyunlar, rahatlatıcı hareket çalışmaları yapılmaktadır.
Oynama: Önceden belirlenmiş kurallar dahilinde oyun kurma çalışmalarından oluşur. Belli konular ve kavramlar (çalışkan çocuklar, güzel okul, yaramaz sınıf vb.) çocuklarla paylaşılır ve bu konu ve kavramların oynanması istenir.
Doğaçlama: Doğaçlama sürecinde kişi hem bireysel yeteneklerini ortaya koyar, hem de grup yaratıcılığı ortaya çıkar. Çocuklar konuyu ve kavramı oyunlaştırmak için birbirleriyle fikir alışverişinde bulunurlar. Rol dağılımı için fikir birliğine varmaları uzlaşmaları gerekir, oyun esnasında birbirleriyle uyumlu olmak zorundadırlar.

Yaratıcı drama, katılımcısında neleri değiştirmeyi ya da geliştirmeyi hedefler? 
Yaratıcı dramanın hedeflerini üç ana başlık altında toplayabiliriz.
1. Kişinin kendi bedenine, duygularına,düşüncelerine ve çevresinde olup bitenlere karşı bilinçli olması,
2. Duyguların, bilgi ve deneyimlerin özgürleştiği bir ortam sağlanması, burada yargılama, düzeltme, eleştirme yoktur. Sadece birbirini rencide etmeye ve aşağılamaya izin verilmez.
3. Katılımcıların ahlaki ve toplumsal kavramları anlamlandırması.
Bunun yanı sıra konuşma yetisi ve becerisi kazanılır ve gelişir. Çocuklar dinlemeyi, iletişim kurmayı öğrenirler. Olayları ve durumları bir başka gözle görmeyi öğrenirler. Birlikte çalışma becerisi geliştirir ve kazandım, kaybettim duygularından arınırlar. Zamanla, sonucun değil sürecin önemli olduğunu kavrar ve öğrenirler.
Yaratıcı drama çalışmaları sırasında birey olarak değil grup olarak çalışma, kendilerini ve başkalarını anlama becerilerini geliştirirler.
Kendilerine güven duyguları artar, karar verme becerisi kazanırlar.
Yaratıcı drama çalışmalarına katılan çocukların hayal güçlerinin geliştiği, yaratıcı yönlerinin farkına vardıkları, bunu günlük yaşam becerilerinde de kullandıkları, duygu ve düşüncelerinin geliştiği, yaratıcılıklarının, sosyal değerlerinin geliştiği gözlemlenmiştir. Dil ve iletişim becerilerinin gelişmesinde yaratıcı drama çalışmalarının çok önemli katkıları görülmüştür.

Kaynak :  [-]